کد خبر : 921
تاریخ انتشار : سه شنبه ۱۹ آذر ۱۳۹۸ - ۶:۰۹

گفت‌‌وگوی اختصاصی «این‌‌صدا» با دو فعال حوزه زنان از دو جریان سیاسی در شیراز درباره «چندهمسری» :

کریمی : ترویج چندهمسری نشان داد که انحطاط فرهنگی فضای صداوسیما را احاطه کرده است / خسروپور : رسانه‌های دیداری و شنیداری جمهوری اسلامی از ارائه یک چهره موفق از زن مسلمان ایرانی عاجز بوده‌اند

کریمی : ترویج چندهمسری نشان داد که انحطاط فرهنگی فضای صداوسیما را احاطه کرده است / خسروپور : رسانه‌های دیداری و شنیداری جمهوری اسلامی از ارائه یک چهره موفق از زن مسلمان ایرانی عاجز بوده‌اند
آنچه در ادامه می‌‌خوانید مشروح پاسخ‌‌های دو فعال حوزه زنان در شیراز به پرسش‌‌های «این‌‌صدا» درباره پدیده چندهمسری، بررسی علل مطرح کردن این موضوع در صداوسیما و تحلیل چرایی واکنش‌‌های گسترده در جامعه به طرح آن می‌‌باشد.


«این‌‌صدا» این گفت‌‌وگو را همان زمان که بحث درباره موضوع چندهمسری در رسانه‌‌ها و فضای مجازی داغ بود و بسیاری را به واکنش و اظهار نظر در این‌‌باره وادار نمود، انجام داد اما با پیش آمدن داستان گرانی بنزین، ناآرامی‌‌های بعد از آن، قطعی اینترنت و… تصمیم گرفتیم آن را با درنگی بیشتر و در فرصتی مناسب‌‌تر منتشر کنیم.

آنچه در ادامه می‌‌خوانید مشروح پاسخ‌‌های دو فعال حوزه زنان در شیراز به پرسش‌‌های «این‌‌صدا» درباره پدیده چندهمسری، بررسی علل مطرح کردن این موضوع در صداوسیما و تحلیل چرایی واکنش‌‌های گسترده در جامعه به طرح آن می‌‌باشد.

جمیله کریمی، مشاور امور زنان استاندار فارس در دولت اصلاحات و دبیر جمعیت زنان مسلمان نواندیش منطقه فارس و فاطمه خسروپور، فعال سیاسی و رسانه‌ای و دبیر جمعیت پیروان زینب(س) در استان فارس سال‌‌ها در چارچوب‌‌های پذیرفته‌‌شده در حوزه مسائل زنان فعالیت‌‌ داشته، سخنرانی یا مصاحبه کرده و سمینارهای مختلفی را برگزار نموده­اند. این دو هرچند در فضای کنشگری سیاسی، نمایندگان دو نگاه سیاسی متفاوت و رقیب محسوب می‌‌شوند اما ظاهراً در پرداختن به موضوع چندهمسری – با چشم‌‌پوشی از برخی اختلاف‌‌ها – در بسیاری موارد با یکدیگر هم‌‌داستان‌‌اند :

چندهمسی - جمیله کریمی - فاطمه خسروپور


مدتی پیش صدا و سیما به عنوان رسانه‌ای عمومی که طیفی متنوع و گسترده از ایرانیان آن را دنبال می‌کنند، در چند برنامه‌‌ی تلویزیونی به موضوع تعدّد زوجات یا چندهمسریِ آقایان، آنهم با نگاهی ترویجی یا توصیه‌ای پرداخت.

به نظر شما نیت سازندگان آن برنامه را که با واکنش‌های بسیاری نیز روبه‌رو شد چه باید دانست؟ در واقع باید گفت صداوسیما در پخش این برنامه‌ها چه هدفی را دنبال می‌کند؟


کریمی : طبق بند ٩ ماده ۵ لایحه تأمین امنیت و صیانت از بانوان در مقابل خشونت، معاون صداوسیما  عضو کمیته ملی صیانت از کرامت و تأمین امنیت بانوان است؛ بنابراین وظیفه دارد در راستای اهداف لایحه به تدوین و برنامه‌‌ریزی بپردازد. اکنون جامعه بیش از هر زمان دیگری به تدبیر جمعی در راستای استحکام نهاد خانواده نیازمند است. 

اقدام صداوسیما نه تنها در این  راستا صورت نگرفته بلکه مخالف با سیاست‌‌های کلان در  مقوله‌‌ی کاهش جرائم و حمایت از کیان خانواده بوده است. از طرف دیگر بر اساس برنامه ششم توسعه، رسانه‌ها مکلف به آموزش مهارت‌های زندگی و تقویت بنیان خانواده هستند؛ معمولا صداوسیما بر خلاف رسالتی که به‌‌عنوان یک رسانه فراگیر ملی به عهده اوست، بر مواضع غیر اصولی خود سالیان سال است که پافشاری می‌‌کند و طبق معمول،  جامعه را با یک چالش جدید روبرو می‌‌سازد که در عرصه‌‌های مختلف شاهد بوده‌‌ایم و کمتر به تحولات اجتماعی و عرف متداول جامعه توجه داشته است؛ خصوصاً بعد از آن برنامه در شبکه سوم صداوسیما، این حرکت به‌‌عنوان یک اقدام منفی  و ضدّ عقلانی در شبکه‌‌های اجتماعی دست به دست می‌‌شد. 

به‌‌نظر می‌‌رسد طرح موضوع چند همسری از طرف برخی افراد در فضای مجازی و تبلیغ و ترویج آن توسط صداوسیما، نه تنها شکستن قبح این رفتار غیرفرهنگی در جامعه است بلکه نوعی انحراف در افکار عمومی جامعه و دور کردن مردم از واقعیت‌‌های جامعه می‌‌باشد.  جامعه امروز ما مشکلات متعدد اجتماعی و اقتصادی و بین‌‌المللی دارد و نباید به خاطر مطرح کردن چنین موضوعاتی، ذهنیت جامعه را معطوف به  مسائل فاقد ارزش نمود. ذهن جامعه ما باید به سمت مشکلات اصلی که حلّ آن می‌‌تواند به زندگی بهتر او کمک کند برود، نه اینکه هر بار پرونده جدیدی پیش‌‌روی جامعه باز شود که نه تنها سودی ندارد بلکه اضطراب جدیدی را ایجاد می‌کند. متأسفانه برخی به‌‌دنبال این هستند که با سناریوهای خاصی به افکار عمومی آنطوری که می‌‌خواهند جهت بدهند.


خسروپور : این قضیه از چند نگاه باید بررسی شود؛ با این دیدگاه که برنامه‌های صداوسیما با طراحی قبلی و به صورت کارشناسی‌‌شده روی آنتن می‌رود، می‌‌توان گفت که بر اساس یک محک قبلی و پذیرش احتمالیِ مخاطب صورت گرفته و برنامه، مخاطبان موافق هم داشته است. از دیدگاه جنسیتی اگر به قضیه نگاه کنیم طبیعتاً و با توجه به حس انحصارطلبی جنس زن، برنامه مناسب ذائقه‌‌ی زنان جامعه نبوده، و بر اساس نگاه مردانه هم برخی آقایان موافق این برنامه بوده‌اند، ولی نگاه معمول و حد اعتدال را اگر لحاظ کنیم، در نظر نگرفتن عرف و بی‌ملاحظگی نسبت به بینش عمومی جامعه در این برنامه پررنگ‌تر بود. با نگاه برابری یا نابرابری جمعیت اگر بنگریم، این نظریه که تعداد مردان آماده‌‌ی ازدواج خیلی کمتر از جامعه زنان است قابل قبول نیست و کارشناسان هم این نگاه را رد کرده‌‌اند. برنامه‌‌ای با این موضوع و با نگاه و هدف توصیه‌ای و ترویجی که مورد پذیرش عرف قرار نمی‌‌گیرد، مقبول نیست و قطعا زیان این برنامه‌ها بیشتر از سود و منفعت اجتماعی احتمالی آن است.


عده‌ای معتقدند صدا و سیما با پخش این برنامه‌ها سعی در عادی‌سازیِ یک امر غیرعادی یعنی پدیده‌ی چندهمسری داشت. شما چقدر با این تحلیل موافق هستید؟


خسروپور : ۱۰۰ درصد نمی‌توان پذیرفت ولی تا حدود زیادی این حرف را قبول دارم؛ چون همان‌طور که ذکر شد عرف ما پذیرای اصل موضوع نیست.


کریمی : همانطور که گفتم صداوسیما سوراخ دعا را گم کرده و به‌‌جای پرداختن به امور اصلی مردم و بیان مشکلات آنها و تولید برنامه در راستای تحکیم خانواده و ارتقاء فرهنگ عمومی جامعه، متأسفانه با ترویج پدیده‌‌ی چندهمسری نشان می‌‌دهد که انحطاط فرهنگی فضای صداوسیما را احاطه کرده است.  بهتر این است که صداوسیما به‌‌جای ترویج نهاد خانمان‌‌سوز چندهمسری، به وظائف خود در « لایحه تأمین امنیت و صیانت از بانوان در برابر خشونت » در راستای تهیه و پخش برنامه‌‌های رسانه‌‌ای در زمینه‌‌ی افزایش امنیت و کرامت بانوان و ترویج الگوهای شایسته رفتار با بانوان در خانواده و جامعه که عنوان شده، اقدام نماید. 


کریمی : طرح موضوع چند همسری از طرف برخی افراد در فضای مجازی و تبلیغ و ترویج آن توسط صداوسیما، نه تنها شکستن قبح این رفتار غیرفرهنگی در جامعه است بلکه نوعی انحراف در افکار عمومی جامعه و دور کردن مردم از واقعیت‌‌های جامعه می‌‌باشد.


ترویج چندهمسری مغایر با کرامت بانوان و متزلزل نمودن امنیت ‌‌به‌‌خصوص امنیت روانی زنان خواهد بود . امروز پدیده‌‌ی چندهمسری نه با عرف جامعه سازگاری دارد و نه یک رفتار عقلانی است که بتوان از آن دفاع کرد. نیاز جامعه امروز ایران ایحاب می‌‌کند که صداوسیما به اصلاح رویکردها و سیاست‌‌های  خود اقدام کند و با تبلیغ و ترویج چندهمسری به شکسته‌‌شدن قبح این پدیده‌‌ی غیر فرهنگی در جامعه دامن نزند.


فکر می‌کنید چرا طرح موضوع چندهمسری تا این اندازه در جامعه حساسیت برانگیخت؟ تا آنجا که حتی بعضی رسانه‌ها و برخی سیاستمداران و مسئولان را وادار به واکنش کرد، یا حتی موجب شد دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌‌الله خامنه‌ای به این موضوع واکنش نشان دهد. شما ‌علت این حد از حساسیت در جامعه به طرح چنین موضوعی را چه می‌دانید؟


کریمی : آنهایی که با استناد به قرآن در صدد ترویج پدیده‌‌ی چندهمسری هستند، باید بدانند اولاً نهاد چندهمسری به قبل از ظهور اسلام برمی‌‌گردد و اسلام ابتدا در آیه ٣ سوره نساء جواز چندهمسری را مشروط به رعایت عدالت کرده و در آیه ٩ سوره نساء رعایت عدالت توسط مردان را ناممکن خوانده تا به تدریج زمینه‌‌ی محو چندهمسری را ایجاد نماید. 

ثانیاً از نظر فقهی، احکامی که از ضروریات دین نیست با توجه به اقتضای زمان و مکان و رشد تحولات اجتماعیِ جوامع، قابل تأمل و اصلاح است.

بله، بر همین اساس شنیدیم مقام رهبری هشدار داده‌اند که افراد شاغل در بیت رهبری اگر همسر دوم اختیار کنند، اخراج می‌شوند. در جامعه امروز ایران که زنان از نظر سطح آگاهی و دانش در بسیاری موارد از مردان پیشی می‌‌گیرند و از بُعد اجتماعی شخصیتی مستقل دارند، پدیده‌‌ی چندهمسری از نظر عرفی نه تنها  نوعی پیمان‌‌شکنی و مشروعیت‌بخشی به خوش‌گذرانی برخی مردان تلقی می‌‌گردد، خود نوعی بی‌‌حرمتی به زنان و نادیده گرفتن حقوق آنهاست؛ بنابراین شرایط برای چندهمسری در جامعه امروز ایران فراهم نیست. 

فتوای رهبر انقلاب - چندهمسری - صداوسیما - جمیله کریمی - فاطمه خسروپور


برهمین اساس بازسازی این پدیده در شرایط امروز ایران بسیار مشکل‌ساز خواهد بود و دامن زدن به آن منجر به تزلزل کانون خانواده‌های زیادی در کشور می‌‌شود. چندهمسری از عوامل مهم در افزایش آمار طلاق نیز به شمار می‌رود و آسیب‌های زیادی پشت عنوان چندهمسری وجود دارد که سلامت خانواده‌ها را تهدید می‌کند و از آن جمله می‌توان به افسردگی، آسیب‌های اجتماعی و مشکلات پس از طلاق نیز اشاره کرد. این کار در جوامع امروز که تحولات بی‌‌شماری را تجربه کرده، در افکار عمومی جهان نیز از اسلام چهره‌‌ای مخالف با حقوق زنان معرفی خواهد کرد؛ لذا وظیفه قانونگذار، رسانه‌‌ها، فقها و نخبگان این است که از ترویج آن توسط عده‌‌ای در جامعه جلوگیری کنند.


خسروپور : اهمیت جایگاه خانواده و حفظ حرمت و حریم در خانواده و تلاش برای حفظ سلامت روانی خانواده، تأثیر بسیار زیادی بر شکل‌گیری جامعه سالم دارد و زن به عنوان کانون محبت خانواده این حق را دارد که با آرامش روحی و دریافت محبت مادی و معنوی از جانب مرد این محبت را به صورت مضاعف به خانواده تزریق کند و موجبات بقای روابط سالم را فراهم نماید و مانع شکاف و تزلزل در روابط همسران و فرزندان با والدین شود.

با این توضیح، حساسیت افراد جامعه و متولیان امر طبیعی است؛ چراکه حفظ کیان خانواده و حفظ حرمت زن از اولویت‌های دین ما و از اهداف انقلاب اسلامی و نیز از برنامه‌های رهبر معظم انقلاب در مسیر شکل‌گیری جامعه اسلامی و تمدن نوین اسلامی است.


خسروپور : حساسیت افراد جامعه و متولیان امر طبیعی است؛ چراکه حفظ کیان خانواده و حفظ حرمت زن از اولویت‌های دین ما و از اهداف انقلاب اسلامی و نیز از برنامه‌های رهبر معظم انقلاب در مسیر شکل‌گیری جامعه اسلامی و تمدن نوین اسلامی است.


پس از مطرح شدن این موضوع در رسانه‌ها، تعدادی از فعالان حوزه زنان به ردِ آن و نقد ایده‌ی مطرح‌کنندگانِ آن پرداختند. عده‌ای نیز مدعی شدند که پرداختن به چنین موضوعاتی اصلا در حوزه مسائل زنان ایران اولویت و اهمیت ندارد. در سایر موارد نیز اینگونه است؛ مثلا وقتی بحث حضور زنان در استادیوم‌ها یا حق خروج زنان از کشور مطرح می‌شود، برخی می‌گویند که اینها مسائل اصلی زنان ایرانی نیست. به نظر شما مسائل اصلی امروز زنان ایران چیست؟ اصلا با چه معیار و ملاکی می‌توان گفت فلان موضوع جزو مسائل اصلی و مهم حوزه زنان در ایران است که باید پیگیری شود و فلان موضوع نه؟


کریمی : برای تعیین مسائل و نیازهای هر بخشی از جامعه، نیازسنجی از جامعه‌‌ی هدف و کار تحقیقاتی جامع لازم است. به‌‌طور طبیعی برای تعیین اولویت‌‌ها باید ملاک‌‌ها و شاخص‌‌ها براساس اهداف و چشم‌‌اندازها تعیین گردد. شاید در یک جمله باید گفت که زنان در امور مربوط به خود باید دخالت مستقیم در تصمیم‌‌گیری‌‌ها و تصمیم‌‌سازی‌‌ها داشته و خود انتخاب‌‌گر نحوه‌‌ی زیستن خود باشند، نه اینکه برنامه‌‌ریزانِ مرد برای آنها تعیین تکلیف کنند؛ یعنی زنان به‌‌عنوان نیمی از جامعه باید از حق تصمیم‌‌گیری و تصمیم‌‌سازی در مورد سرنوشت خود و جامعه برخوردار باشند. برای تحقق این مهم باید به اهداف اولیه انقلاب اسلامی یعنی عدالت اجتماعی بازگشت که عدالت جنسیتی شاخه‌‌ای از آن است. در بند ۹ از اصل سوم قانون اساسی بحث رفع تبعیض و ایجاد امکانات عادلانه مطرح می‌‌شود. قانونگذار در بند ۱۴ همین اصل، تأمین حقوق همه‌جانبه را مطرح می‌کند. اصل بیستم، تساوی در برخورداری از حقوق و اصل بیست و یکم تضمین حقوق را مطرح می‌کند؛ بنابراین حاکمیت باید به این مسائل بپردازد. 

برای حل مسائل فوق باید اجرای قانون اساسی در اولویت باشد؛ نمی‌‌شود بعد از گذشت ۴٠ سال از انقلاب اسلامی، همچنان جامعه ما به‌‌دنبال اولویت مسائل زنان باشد؛ هرچند که این مهم، حلقه مفقوده جامعه امروز ماست که در فقدان عدالت اجتماعی  و عدم توجه به خاستگاه قانون اساسی در تحقق حقوق برابر، همچنان سایه‌‌ی سنگین آن‌‌ را بر جامعه زنان می‌‌بینیم. دیگر اینکه نظام هنوز تکلیفش را با جامعه زنان معلوم نکرده است؛ به همین خاطر است که می‌بینید همواره مسأله زنان دستخوش تشتت آراء در تصمیم‌گیری‌های مختلف می‌‌باشد. 

به‌‌خاطر وجود نهادها و مراجع متعدد تصمیم‌‌گیری با سلایق و رویکردهای متفاوت که متأسفانه همگی نیز با فاصله از هم و جزیره‌‌ای عمل می‌‌کنند و گاهی در تقابل و نقض یکدیگر قدم برمی‌‌دارند و حتی نهادهای غیر دولتی زنان هم کاملا از هم دور هستند، امروز در جامعه ما از بحث حجاب گرفته تا اشتغال زنان، حضور زنان در ورزشگاه‌‌ها، موسیقی زنان و … زنان به‌‌عنوان یک سرمایه برزگ اجتماعی به‌‌جای نقش‌‌آفرینی کلیدی در فرایند توسعه، هنوز برای تحقق حقوق مربوط به خود با چالش‌‌های متعددی روبرو هستند و در این میان وحدت رویه و اتحاد جامعه زنان هم بسیار مهم و کلیدی است.

لازم است به این نکته اشاره کنم که در سال ٩۴  یک نیازسنجی توسط معاونت امور زنان از جامعه آماری زنان با این پرسش که «فکر می‌کنی زنان در ایران با چه مشکلاتی مواجه هستند؟ »انجام شد که اولین و مهم‌ترین مشکلی که از سوی پاسخ‌‌دهندگان مطرح شده بود، بحث تبعیض و نابرابری بود. 

از سویی توجه برنامه‌‌ریزان به اهداف اولیه انقلاب اسلامی یعنی عدالت اجتماعی و اجرای قانون اساسی، از سوی دیگر پرهیز نهادهای مختلفِ تصمیم‌‌گیر از فعالیت‌‌های جزیره‌‌ای، و از یکسو وحدت رویه و اتحاد جامعه زنان و همچنین وجود یک نهاد فراقوه‌‌ای برای اتصال تمامی نهادهای متولی حوزه زنان اعم از حاکمیتی و حوزه نهادهای غیردولتی زنان در راستای سیاستگذاری بر محور عدالت جنستی با تأکید بر قانون اساسی و اقتضای زمان و رشد و تحولات جامعه امروز ایران باید در دستور کار قرار گیرد.


خسروپور : شاید یکی از مسائل مهم زنان در کشور ما این باشد که مهم‌ترین مسئله زنان چیست؟ و در مسائل زنان چه چیز یا چیزهایی را می‌بایست در اولویت و خط اصلی کارهای خود قرار دهند؟ شاید پاسخ به این پرسش راه‌گشای کلیدی و مهمی باشد، اما متأسفانه باید گفت با وجود تلاش‌های زیادی که در سال‌های اخیر برای ارتقای شخصیت فردی و جایگاه اجتماعی زنان در نظام جمهوری اسلامی صورت گرفته است، هنوز زنان کشور ما به جایگاه مطلوبی که در خور آنان است، دست نیافته‌اند و هویت انسانی زنان چنان‌که باید به رسمیت شناخته نشده است. برای روشن شدن این موضوع به چند نمونه از عرصه‌های مهم فرهنگی، اجتماعی که به نظر می‌رسد شخصیت و جایگاه انسانی زنان در آنها دستخوش آسیب شده است،‌ اشاره می‌کنم:

 
الف. در عرصه خانواده که مهم‌ترین صحنه بروز و ظهور جایگاه و موقعیت خطیر زنان است،‌ همچنان شأن و منزلت زنان دستخوش تعصب‌ها و جهالت‌های مردانی است که بدون هیچ بهره‌ای از اخلاق اسلامی، حقوقی را که از سوی شرع برای مدیریت و هدایت خانواده به آنها ارزانی شده است،‌ دستاویزی برای ظلم مضاعف به زنان و تحقیر آنها قرار می‌دهند. متأسفانه اقداماتی هم که در چند سال گذشته برای دفاع از حقوق زنان در عرصه خانواده، صورت گرفته است نه تنها کمکی به اصلاح این وضع نکرده بلکه جامعه ما را با بحرانی تازه روبرو کرده و منجر به تزلزل بنیان خانواده شده است. 


ب. در عرصه اجتماعی بسیاری از زنان سرپرست خانوار که حمایت‌های ناچیز دولت تکافوی مخارج سنگین آنها را نمی‌دهد،‌ به مشاغل سخت و طاقت‌فرسا یا مشاغلی که تناسبی با شأن انسانی آنها ندارد، روی آورده‌اند و هیچ چشم‌انداز روشنی هم برای اصلاح این وضع وجود ندارد.


ج. بسیاری از دختران و زنان جوانی که محصول دستگاه‌های آموزشی و رسانه‌های تبلیغی نظام جمهوری اسلامی به شمار می‌آیند،‌ بی‌هیچ درکی از مقام و منزلت زنانه‌شان تنها به عرضه جاذبه‌های جنسی خود برای جلب توجه مردان روی آورده‌اند و چنان غرق در مدها و آرایش‌های واراداتی شده‌اند که حتی مجالی هم برای فکر کردن به شخصیت انسانی خود پیدا نمی‌کنند. 


د. رسانه‌های دیداری و شنیداری نظام جمهوری اسلامی تاکنون از ارائه یک چهره موفق از زن مسلمان ایرانی عاجز بوده‌اند و در سریال‌ها و فیلم‌هایی که ارائه می‌دهند تنها به ارائه چهره‌ای کلیشه‌ای و منفعل از زنان و دختران بزک‌‌‌کرده‌ای که درگیر عشق‌های مثلثی و گاه زنجیره‌ای می‌شوند، بسنده کرده‌اند. این در حالی است که در سال‌های اخیر شاهد بوده‌ایم که در بسیاری از سریال‌های خارجی از زنان چهره‌هایی فعال، مثبت و با انگیزه به تصویر کشیده می‌شود.

 
ه. در رسانه‌های مکتوب نیز با بازگشت موج مخرب سلبریتی‌ها و تبدیل آنها به ستاره‌های محبوب نسل جوان روبرو هستیم تا آنجا که چاپ تصاویر درشت هنرپیشگان زن سینما و تلویزیون بر روی جلد و صفحات داخلی به ابزاری برای جلب مخاطب و فروش بیشتر این مجلات تبدیل شده است. با توجه به آنچه گفته شد به نظر می‌رسد ضروری‌ترین رویکرد در همه برنامه‌ریزی‌ها، سیاست‌گذاری‌ها،‌ قانون‌گذاری‌ها و طرح‌های اجرایی مرتبط با زنان باید توجه به صیانت و پاسداری از هویت انسانی زنان مسلمان کشورمان و تلاش در جهت ارتقای جایگاه و شخصیت آنان در خانواده و اجتماع باشد. به صراحت باید گفت تا زمانی که به این رویکرد توجه نشود جامعه ما در حل بسیاری از آسیب‌های و ناهنجاری‌های اجتماعی از جمله معضل بد‌حجابی، زنان خیابانی، فروپاشی خانواده‌ها و بسیاری مفاسد اجتماعی به توفیق چندانی دست نخواهد یافت.


به عنوان یک فعال در حوزه مسائل مربوط به زنان و حقوق آنها، اگر به شما بگویند که قرار است در جایگاه قانونگذاری قرار بگیرید یا نظر خود را به قانو‌گذار بگویید، در بحث چندهمسری چه تصمیمی می‌گیرید؟


کریمی : هر چند به پدیده چندهمسری در ماده ٩۴٢ قانونی مدنی و ماده ٢١ قانون حمایت از خانواده اشاره شده است اما  قوانین مدنی لزوماً باید با قوانین عرفی و شرعی موجود مرتبط و عجین شده باشد؛ با توجه به فرهنگ جامعه وضع ‌شود و در طول زمان نیز همپای تحول و رشد اجتماعی جامعه اصلاح و کامل گردد. در شرایط امروز جامعه ایران و در عرف عقلائی، چندهمسری امری قبیح شمرده شده و مشروعیت‌بخشی به خوش‌گذرانی برخی مردان تلقی می‌‌شود. 

شرع مقدّس اسلام طلاق را مبغوض‏ترین چیز می‏داند و چندهمسری خود یکی از عوامل افزایش طلاق در جامعه امروز است؛  پس اسلام چگونه می‌‌تواند مروّج چندهمسری باشد؟ شرایط جامعه امروز اقتضا می‌‌کند که فقه با تکیه بر دو عنصر زمان و مکان که مورد تأکید حضرت امام خمینی (ره) نیز بود، همگام با اقتضای زمانه و با توجه به پیشرفت‌‌های حوزه زنان راجع به این امور نظر بدهد.


کریمی : زنان در امور مربوط به خود باید دخالت مستقیم در تصمیم‌‌گیری‌‌ها و تصمیم‌‌سازی‌‌ها داشته و خود انتخاب‌‌گر نحوه‌‌ی زیستن خود باشند، نه اینکه برنامه‌‌ریزانِ مرد برای آنها تعیین تکلیف کنند.



آنچه که اینجا باید به آن توجه کرد این است که در دنیای امروز و با توجه به تحولات اجتماعی ایجاد شده و رویکردهای جدید ناظر به خانواده و روابط زوجین در دنیا و جایگاه خانواده در جوامع نوین شهری، پذیرش چندهمسری نه تنها به نفع جامعه نیست، بلکه در نهایت آثار زیانبار آن ممکن است موجب وهن دین گردد. به عبارتی، در جوامع نوین، چندهمسری توجیه روانی، اجتماعی، اقتصادی و اخلاقی ندارد. بنابراین پیشنهاد می‌‌گردد همانطور که در مورد مبحث میزان دیه اقلیت‌‌های دینی، حکم حکومتی توانست منشاء وضع و تصویب ماده ۵۵۴  قانون مجازات اسلامی مصوب سال ١٣٩٢ گردد، در مورد پدیده‌‌ی شوم چندهمسری نیز حکم حکومتی بتواند منشاء نسخ مقررات مربوط به قبول چندهمسری و تصویب قوانین کارآمد توسط قانونگذار شده و جامعه را از التهاب آسیب‌‌هایی که  موجب فروپاشی خانواده‌‌ها و نیز وهن اسلام است، برهاند.


خسروپور : متأسفانه این ذهنیت در جامعه ما شایع شده که تجرّد یک محرومیت نسبی برای انسان است و دختران مجرّد نسبت به زنان متأهل از محرومیت بیشتری برخوردار هستند و همین باعث شده جامعه نوعی خشونت نمادین نسبت به آنها روا دارد که من این ذهنیت را نمی‌توانم قبول کنم. درست است که ازدواج در شرع ما و سنت پیامبر(ص) است و بهتر است که جوانان متأهل شوند، ولی به این معنا نیست که تجرّد بستر یا زمینه‌‌ی مفاسد را پدید را می‌آورد؛ اینها گمان می‌کنند که تجرد امر مذمومی است و برای جامعه مشکلاتی ایجاد می‌کند و انسان مجرد بیش از انسان متأهل ظرفیت انجام بزه‌های اجتماعی و جرائم اجتماعی را دارد.


چندهمسری - صداوسیما - جمیله کریمی - فاطمه خسروپور


در واقع، عملی ممکن است از نظر شرعی و قانونی روا و مباح باشد، اما این باعث نمی‌شود طرح آن در جامعه لزوماً امر درستی باشد. به نظر می‌آید جار زدن هر امر مباحی در جامعه خیلی درست نباشد. صداوسیما این اجازه را ندارد که بدون مطالعه‌‌ی جامعه‌‌شناختی عمیق، درباره چندهمسری حرف بزند. اینها مفاهیمی هستند که باری از ترس و انزجار در جامعه‌‌ی امروز ایجاد می‌کنند و بیانشان ساده نیست.

به نظر من طرح مسأله‌‌ی تعدد زوجات و چندهمسری باعث ایجاد یک هراس اخلاقی بین خانواده‌ها می‌شود. در چنین شرایطی هیچ زنی به مرد خود اعتماد نخواهد نداشت. هیچ زنی احساس نخواهد کرد که مردش با او صادق است. زنان در ذهن خود می‌گویند در و دیوار شهر تعدد زوجات را تبلیغ می‌کند، می‌گویند اجازه همسر شرط نیست و یک فضیلت است؛ در چنین شرایطی هر زنی به همسر خود مشکوک می‌شود. این هراس اخلاقی بنیان خانواده‌ها را سست می‌کند. به همین دلیل طرح مسأله تعدد زوجات نه تنها سودی ندارد بلکه باعث سست شدن بنیان خانواده‌ها می‌شود که این نکته مهمی است.


خسروپور : طرح مسأله‌‌ی تعدد زوجات و چندهمسری باعث ایجاد یک هراس اخلاقی بین خانواده‌ها می‌شود. زنان در ذهن خود می‌گویند در و دیوار شهر تعدد زوجات را تبلیغ می‌کند، در چنین شرایطی هر زنی به همسر خود مشکوک می‌شود. این هراس اخلاقی بنیان خانواده‌ها را سست می‌کند.


ما ازدواج را تشکیل خانواده می‌دانیم. نباید ازدواج را زمینه‌‌ی تجویز رابطه جنسی دانست. ازدواج یعنی تشکیل خانواده. وقتی سخن از تعدد زوجات می‌شود باید تعریف جدیدی از خانواده ارائه داد، مثلا خانواده تو در تو یا خانواده متضلع که جامعه ما آن را نمی‌پذیرد. درست است با تعدد زوجات یک دختر مجرد، متأهل می‌شود اما یک خانواده از هم فرو می‌پاشد و از نظر جامعه‌شناسی فروپاشی خانواده بسیار آسیب‌زاتر از تجرد دختران است.


آنچه در بحث‌های این روزها کمتر به آن پرداخته شد، وضعیت آینده فرزندان چنین خانواده‌هایی است. به نظر شما در صورت رواج چندهمسری، فرزندان رشدیافته در چنین ساختار خانوادگی از آینده‌ی بهتری برخوردار خواهند بود یا برعکس؟ چرا ؟


خسروپور : به طور حتم در ساختار این خانواده پدر با ناتوانی در برآوردِ نیازهای همسر و فرزندان، غیبت‌های مداوم، عدم تربیت فرزندان و پیشبرد اداره زندگی روبه‌‌رو می‌شود. ساختار شخصیتی یک کودک ترکیبی از الگوهای رفتاری پدر و مادر است. در ساختار خانواده چندهمسری الگوی ذهنی و رفتاری مرد غایب و بنابراین همانندسازی ذهنی و رفتاری فرزندان با وی نیز شکل نمی‌‌گیرد. ناسازگاری زنان با یکدیگر و ناسازگاری اعضای خانواده با پدر، محیط خانوادگی را برای فرزندان ناامن می‌‌سازد و این امر زمینه‌‌ساز اضطراب و افسردگی برای کودکان در سال‌های‌ آتی است.

در پایان باید بگویم که الگوی چندهمسری، الگویی ناصحیح است که بی‌تردید با افزایش چالش‌ها، ساختار خانواده و جامعه را با آسیب‌های متعددی روبه رو می‌کند. ساختار چندهمسری در خانواده در واقع ناشی از یک نگاه ابزاری به جنس زن و مسبب ترویج نابرابری زن و مرد است. براساس این نگاه، زنان در جامعه به عنوان شهروند درجه دوم و همچنین یک دست‌آویز ابزاری در نظر گرفته می‌شوند. چندهمسری همچنین با رواج نابرابری زن و مرد سبب پایه‌ریزی اختلافات خانوادگی و جدایی است.

در نگاه کلان رهبر معظم انقلاب به خانواده، به عنوان مهمترین نهاد اجتماعی در زندگی انسان و ضرورت شکل‌گیری خانواده و مراقبت و حفاظت از آن، در جامعه ما ازدواج مجدد مردان غالبا به ضرر استحکام خانواده و موجب تضعیف محبت زوجین و گاه فروپاشی خانواده است و از این رو معظمُ‌له به زیبایی فرموده‌اند: «خدا یکی و محبت یکی و یار یکی».

چندهمسری - صداوسیما - جمیله کریمی - فاطمه خسروپور


کریمی : شواهد نشان داده در خانواده‌‌های چندهمسری، فرزندان قربانیان اصلی هستند. این فرزندان به مرور زمان با مشکلات مختلفی دست‌‌وپنجه نرم می‌کنند و بعضاً بین فرزندان به دلایل مختلفی از جمله مسائل عاطفی، رفتاری و مالی، از ابتدا ناسازگاری‌‌هایی شکل می‌‌گیرد که همین موضوع زمینه را برای برهم‌‌خوردن بنیان و تعادل چنین خانواده‌‌هایی فراهم می‌کند و روابط میان فرزندان از همان ابتدا آلوده به بغض و کنیه می‌‌شود؛ یعنی فرزندان از همان دوران کودکی در زندگی نفرت و حقارت را تجربه می‌‌کنند و پیدایش حسادت‌های درونی در فرزندان چنین خانواده‌‌هایی یکی  از بیماریهای متداول است.

ناسازگاری همسران با یکدیگر و ناسازگاری اعضای خانواده با پدر موجب می‌‌شود که محیط خانوادگی برای فرزندان ناامن گردد  و در سال‌‌های بعد آنان را در زندگی دچار اضطراب و افسردگی گرداند. از طرف دیگر این فرزندان با توجه به قبح پدیده چندهمسری، در اجتماع احساس خودکم‌‌بینی می‌‌کنند و به مرور زمان احساس انزوا به آنها دست می‌‌دهد و فرزندان این خانواده‌‌ها در برزگسالی به آسیب‌‌های متعدد اجتماعی دچار می‌‌شوند و اثرات نامطلوب این رفتارها نه تنها تا پایان عمر بر زندگی این نوع فرزندان سنگینی می‌‌کند، بلکه اطرافیان و در نهایت جامعه را نیز درگیر آسیب‌‌های عمیق اجتماعی می‌‌نماید و از سویی باعث گشترش بزهکاری در جامعه می‌‌گردد. از هر منظری که نگاه کنیم این فرزندان کمتر می‌‌توانند روح آرامش را در زندگی تجربه کنند. همانطور که قبلا هم تأکید کردم، جامعه نباید از کنار این پدیده‌‌ی شوم به راحتی عبور کند. / پایان

ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 1 در انتظار بررسی : 1 انتشار یافته : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.